Wie over de Lekdijk Oost bij Vreeswijk komt, ziet voortaan niet alleen een stuk militair erfgoed, maar ook een opvallende muurschildering. Op de Kazemat Vreeswijk Oost heeft De Verfdokter een nieuw werk aangebracht. De schildering is gemaakt op initiatief van de provincie Utrecht, in samenwerking met de gemeente Nieuwegein.
De kunstenaar achter De Verfdokter is Robert-Jan Brink, een Utrechtse maker van grote muurschilderingen in de openbare ruimte. Hij begon ooit met graffiti en groeide uit tot fulltime kunstenaar. Zijn werk heeft vaak een duidelijke band met de plek waar het wordt gemaakt. Dat past goed bij deze kazemat aan de Lek, want hier gaat het niet om zomaar een betonnen muur. Het is een plek met geschiedenis.
Nieuwe Hollandse Waterlinie
De Kazemat Vreeswijk Oost maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de verdedigingslinie van ongeveer 85 kilometer die tussen 1815 en 1940 werd aangelegd. Die linie moest Nederland beschermen door grote stukken land onder water te zetten. De kazematten rond Vreeswijk hoorden bij het militaire landschap rond de Lek, het Lekkanaal en de Prinses Beatrixsluis.
De kazemat in Vreeswijk is een zogeheten VIS-kazemat. VIS staat voor Voorschrift Inrichten Stellingen, een militair handboek uit 1928 waarin richtlijnen stonden voor de gestandaardiseerde bouw van verdedigingswerken. Dit voorschrift was een handboek uit januari 1928 met daarin handleidingen voor gestandaardiseerde stellingbouw en bestond uit tien delen en gaf de militaire de benodigde kennis om onder oorlogsomstandigheden stellingen te kunnen bouwen en inrichten.
Voor de kazematten werd gebruik gemaakt van deel VII getiteld “Bouw van zware gewapend beton-schuilplaatsen” waardoor de militaire zonder veel bouwtechnisch inzicht en ervaring in staat waren om doeltreffende maar toch simpele kazematten te kunnen bouwen bestaande uit 10 verschillende types. In de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn 33 van deze VIS-kazematten gebouwd waarvan er nog 24 aanwezig zijn.
De Kazemat Vreeswijk Oost aan de Voorhavendijk had een wachtruimte en een opstelplaats voor een machinegeweer. Het was dus geen gewoon betonnen hok langs de dijk, maar een verdedigingswerk dat onderdeel was van een groter militair systeem.
Extra verhaal
Voor Nieuwegein hebben de kazematten een extra verhaal. In 2017 werd even verderop een van de meerdere kazematten verplaatst vanwege de aanleg van de derde kolk van de Prinses Beatrixsluis en de verbreding van het Lekkanaal. Onze redactie berichtte destijds over die spectaculaire operatie. De kazemat woog ongeveer 1,2 miljoen kilo en werd zo’n 150 meter oostwaarts verschoven. Rondom de sluis moesten toen meerdere onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie wijken voor het grote waterbouwproject. Zie hier de video van de verplaatsing. De beschilderde kazemat kon op zijn plek blijven.
Aandacht
Met de muurschildering krijgt het object nu opnieuw aandacht. Waar de kazemat ooit bedoeld was om op te gaan in het landschap, mag hij nu juist gezien worden. De schildering maakt het bouwwerk herkenbaarder voor wandelaars, fietsers en bezoekers van Vreeswijk. Tegelijk blijft zichtbaar waar het om gaat: een stuk geschiedenis langs de Lek, op een plek waar oorlogserfgoed, waterbouw en openbare kunst bij elkaar komen.
Zo krijgt de oude kazemat een tweede leven. Niet als vergeten bunker aan de dijk, maar als zichtbaar herkenningspunt in Vreeswijk.
