Aan de oevers van de Linge ligt het historische stadje Asperen, een sfeervolle plaats met ruim 3000 inwoners en een rijke geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen. Asperen werd al genoemd in 1170 als onderdeel van de Heerlijkheid Asperen en kreeg in 1314 stadsrechten. Dankzij de ligging aan de Beneden Linge groeide het uit tot een geliefde plek voor natuur, recreatie en toerisme.
Asperen is ook een vestingstadje. De oudste verdedigingswerken van Asperen dateren uit begin 14e eeuw. Waarschijnlijk waren het niet meer dan omgrachte aarden wallen met palissaden en houten toegangspoorten. Na het midden van de 15e eeuw werd tegen de buitenzijde van de wallen een bakstenen muur gebouwd, voorzien van een borstwering en zeventien halfronde torens en rondelen. In 1527 werden de stadsmuren verder versterkt en de grachten werden dieper gemaakt.
Er waren vier toegangspoorten:
- Gellicumse Poort: deze landpoort lag aan de zuidzijde en bestond uit een buiten- en een binnenpoort. De buitenpoort had een weergang en overwelfde toegang. De vierkante binnenpoort beschikte over een verdieping met een kamer; daarboven was een omgang met borstwering aangebracht.
- Heukelumse Poort: deze landpoort lag aan de westzijde van de stad. Het vierkante, overwelfde bouwwerk werd bekroond door vier arkeltorentjes op de hoeken. Elk torentje had een eigen spits, maar die zijn er in 1624 afgewaaid. Hierna is een nieuwe kap aangebracht met een trapgevel aan de stadszijde.
- Begijnepoort: een waterpoort over de Min, tussen het kasteel en het Begijneklooster in. In de 18e eeuw was deze poort teruggebracht tot een brug in de ommuring.
- Waterpoort: een waterpoort op het punt waar de Min en de Linge samen kwamen. De poort bestond uit twee ronde torens.
In 1740 was er een dijkdoorbraak waarbij de twee landpoorten zwaar werden beschadigd en een groot deel van de wallen werd weggeslagen. De Gellicumse Poort was dermate beschadigd dat deze in 1746 werd afgebroken en door een barrière met poortwachters vervangen. De Heukelumse Poort werd nog wel hersteld, maar komt op de kadastrale kaart van 1823 niet meer voor; de bijbehorende poortwachterswoning is in 1967 gesloopt nadat deze onbewoonbaar was verklaard.
Bewaard gebleven restanten
De stadsmuur is in de jaren 1978-1982 aan vooral de oostzijde weer hersteld, met een waterkeringsmuur en drie halfronde muurtorens. Het onderste gedeelte van de Waterpoort is eveneens opgemetseld. De walmuur in de Achterstaat is in 2011-2012 gerestaureerd.
Aan de zuidzijde, bij de Oranjewal, is de stadsmuur in 1981 eveneens opnieuw aangelegd en een rondeel opgemetseld. De walhuizen van de Oranjewal zijn overigens gebouwd bovenop de stadsmuur, waarvan nog een 18 meter lang deel met schietgaten bewaard is gebleven. De bewaard gebleven fundering behoort vermoedelijk tot het vroegere kasteel Lingestein.
Aan de noordzijde van Asperen was tot in de 20e eeuw nog een restant van de stadsmuur aanwezig, maar dit deel werd in 1988 verwijderd wegens de uitbreiding van het gemeentehuis. Aan de westzijde is de stadsmuur verdwenen onder een aarden talud.
Hollandse Waterlinies
Het stadje wordt omringd door een prachtig gerestaureerde stadswal, waar bezoekers heerlijk kunnen wandelen met uitzicht op de rivier de Linge en de historische sluizen. De Noorder- en Zuidersluis maken deel uit van de Diefdijklinie en UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies. In vroegere tijden konden de sluizen gesloten worden om omliggende gebieden onder water te zetten en zo Holland te beschermen tegen vijandelijke aanvallen. Tegenwoordig vormen de sluizen een gezellige ontmoetingsplek waar mensen wandelen, varen en in de zomer zelfs zwemmen.
Asperen stond vroeger bekend als “de ommuurde boomgaard”, omdat binnen de stadsmuren veel boerderijen lagen. Nog altijd herinneren oude boerderijen en smalle straatjes aan dat agrarische verleden. Wandelend door het centrum waan je je soms in de middeleeuwen. De laatgotische Hervormde kerk uit de vijftiende eeuw vormt een opvallend middelpunt. De toren is van verre zichtbaar en wordt ’s avonds sfeervol verlicht.
Aan de rand van de stad ligt het indrukwekkende Fort Asperen, onderdeel van de Hollandse Waterlinies.
Niet ver van Asperen ligt ook het historische Kasteel Heukelum, een indrukwekkend middeleeuws kasteel dat al eeuwenlang het landschap van de streek siert. Kortom: Asperen is een bezoek meer dan waard. Bekijk hier enkele wandel- en fietsroutes die door vesting Asperen komen.
Dronefoto Fort bij Asperen (Jessica de Korte)
