Fort aan de Drecht staat zaterdag 12 september centraal tijdens de veertigste Open Monumentendag in Uithoorn. Bezoekers kunnen er onder meer een vernieuwde expositie bekijken en lezingen en rondleidingen bijwonen. Burgemeester Pieter Heiliegers opent de dag om 10.00 uur. De gemeente en organisatie kiezen dit jubileumjaar bewust voor één belangrijke publiekstrekker, nadat het aantal bezoekers aan Open Monumentendag in Uithoorn de afgelopen jaren terugliep.
Daar komt bij dat er dit jaar meerdere jubilea samenkomen. De Stelling van Amsterdam staat dertig jaar op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en vijf jaar geleden werd deze verdedigingslinie samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie onderdeel van het werelderfgoed Hollandse Waterlinies.
Volgens organisator Peter Schat is dat een goed moment om Fort aan de Drecht in de schijnwerpers te zetten. Schat beheert het fort namens de gemeente samen met vier vrijwilligers. ”We merkten dat Open Monumentendag in Uithoorn door de jaren heen steeds minder bezoekers trok”, vertelt hij. ”Vaak zijn toch dezelfde monumenten geopend en ik denk dat veel mensen die inmiddels wel hebben gezien”. Vorig jaar werd geprobeerd het programma uit te breiden met locaties aan de Drechtdijk en enkele boerderijen. Dat bleek in de praktijk niet eenvoudig, omdat veel historische boerderijen ook woonhuizen zijn. De belangstelling bleef bovendien achter bij de verwachtingen. ”Daarom hebben we gedacht: dit jaar concentreren we ons op het fort”, aldus Schat.
Bijzonder fort binnen de Stelling van Amsterdam
Fort aan de Drecht werd gebouwd in 1911 en maakt deel uit van de Stelling van Amsterdam. Volgens Schat heeft het fort binnen die verdedigingslinie een bijzondere positie. Het is volgens hem het enige fort van de Stelling van Amsterdam dat door vrijwilligers wordt beheerd. De gemeente Uithoorn is eigenaar van het fort. De exploitatie en het dagelijkse beheer liggen bij Stichting Beheer Historisch Erfgoed Uithoorn, die het gebouw van de gemeente pacht. De stichting zorgt onder meer voor huurders en het onderhoud van het complex. Het fort trekt volgens Schat bezoekers uit het hele land. ”Dat vind ik bijzonder. We hebben hier ook een pantserkazemat die uniek is binnen de hele Stelling van Amsterdam”. Een pantserkazemat is een speciaal type bunker, waarvan het frontpantser of schietgatbescherming gemaakt is van zwaar pantsermateriaal, zoals gietstaal of pantserstaal. Een standaard kazemat bestaat uit gewapend beton of metselwerk.
Vernieuwde expositie over bouw van het fort
Speciaal dit jaar is ook dat de expositie in het fort is vernieuwd. Daar zijn historische foto’s te zien die laten zien hoe dergelijke forten werden gebouwd. Dat beeldmateriaal is volgens Schat bijzonder, omdat rond de aanleg van de verdedigingswerken destijds veel geheimhouding bestond.
Na de officiële opening om 10.00 uur staan verschillende activiteiten op het programma. Historisch specialist en onderzoeker René Ros geeft van 11.00 tot 12.00 uur een lezing over de manier waarop forten werden gebouwd. Hij houdt zich intensief bezig met militair erfgoed in de regio Amsterdam. Ook Wim de Natris van Stichting Militair Erfgoed verzorgt een presentatie. Hij vertelt over militaire linies in Nederland en het buitenland. Schat zelf duikt eveneens de geschiedenis in. Hij laat foto’s en filmpjes zien van de feestelijke opening van Fort aan de Drecht, 25 jaar geleden. ”We waren toen allemaal verkleed. Het was een heel bijzonder evenement”.
Minder locaties, meer aandacht voor het fort
De organisatie kiest daarmee bewust voor een andere opzet dan tijdens eerdere edities. In plaats van de aandacht over veel monumenten te verdelen, ligt de nadruk zaterdag vooral op Fort aan de Drecht. Ook het Spoorhuis aan de Stationsstraat, dat net als het fort uit 1911 stamt, is geopend. Het Spoorhuis en de nabijgelegen spoorbrug zijn rijksmonumenten. Daarnaast kunnen bezoekers terecht bij Theetuin H-eerlijk bij het sluizencomplex in de Drecht aan het einde van het Jaagpad. De horecalocaties zijn die dag regulier geopend.
Wie de vernieuwde tentoonstelling in Fort aan de Drecht tijdens Open Monumentendag mist, krijgt later nog een kans. De expositie blijft na 12 september te bekijken op momenten dat restaurant Fort 1911 geopend is.
Bron en foto: Peter Schat, comité Open Monumentendag Uithoorn, beheerder Fort aan de Drecht: Fort aan de Drecht krijgt hoofdrol tijdens 40e Open Monumentendag – Streek44
