Een vestingwal? Je hebt er vast wel eens overheen gelopen: zo’n groene, slingerende hoge wal rondom een stad. Aan de ene kant een brede gracht, aan de andere kant de stad. Gracht en wal vormden samen een onneembare hindernis voor rondtrekkende bendes en vijanden. Maar wanneer kreeg een plaats zo’n veilige vestingwal?
Meestal kende de landsheer eerst stadsrechten toe. Want alleen een officiële stad mocht zich beschermen met wallen en grachten. Waren de stadsrechten binnen, dan kon de bouw van de wallen beginnen. Ze werden aangelegd met aarde: goedkoop en volop aanwezig. Om de stad goed te kunnen verdedigen, volgde uitbreiding met torens, poorten en bastions: vijfhoekige uitbouwen in de wal, waar de kanonnen werden opgesteld. In de gracht verrezen ravelijnen, dat zijn drie- of vijfhoekige (schier)eilandjes die de hoofdwal extra moesten beschermen. Je vindt vestingwallen verspreid door het land, van noord naar zuid en van west naar oost. Welke wallen vind jij het mooist?
Maastricht
Eeuwenlang was Maastricht een belangrijke vestingstad. Daar hoort natuurlijk een vestingwal bij. Twee zelfs. De eerste wal, compleet met torens en poorten, dateert uit de 13de eeuw toen Maastricht stadsrechten kreeg. Nog diezelfde eeuw breidde de stad flink uit en volgde een tweede aarden omwalling met een stenen muur erop en een gracht in de diepte ernaast. Meer weten over de vestingwerken van Maastricht? In de Helpoort, de oudste stadspoort van Nederland, is het Vesting Museum Maastricht gevestigd.
Bourtagne
Eeuwenlang lag Bourtange midden in een groot, ondoordringbaar moeras: een natuurlijke barrière die belegeraars op afstand hield. Willem van Oranje deed er in de Tachtigjarige Oorlog nog een schepje bovenop door rond het dorp wallen en grachten aan te laten leggen. Ja, je leest het goed: Bourtange was een dorp, want het had geen stadsrechten. Toen de vijand verdween en het moeras opdroogde, raakten de vestingwerken in verval. Zonde, zo dacht de gemeente. Er volgde een omvangrijke reconstructie van de vesting, terug naar de situatie van 1742. Met succes. Nu kun je er genieten van grachten, ophaalbruggen, wallen en klinkerstraatjes die allemaal uitkomen op hetzelfde plein. De historische veldslag die ’s zomers wordt nagespeeld, is de kers op de taart.
Muiden
De eerste vestingwallen en bastions dateren van 1577. Vóór die tijd stelde de omwalling van Muiden weinig voor. Er was immers geen noodzaak om het onbeduidende vissersstadje te beschermen. Bovendien kon je vanaf het Muiderslot de vijand al van verre zien aankomen. Pas toen Muiden deel uitmaakte van de Hollandse Waterlinies in 1672, volgde modernisering van de vesting. Het tracé van de wallen werd verlegd, er kwamen een fort, een kazerne en een paar batterijen. De Groote Zeesluis speelde een vitale rol in de verdediging. Maar niets is voor altijd, de aarden wal raakte in verval. Totdat de oostelijke wallen in 2021 werden hersteld. Ingezakte dijkjes veranderden in hoge wallen met strakke contouren. Compleet met voetpaden, bankjes en een park met speeltoestellen.
Naarden
Typ in Google Maps ‘Naarden’ in en er verschijnt een prachtige ‘ster’ op de kaart, bestaande uit zes bastions, dubbele wallen en grachten. Naarden dankt zijn status als vestingstad aan de strategische ligging: op een zandrug tussen de Zuiderzee en het Naardermeer. Het stadje speelde een belangrijke rol in de Hollandse Waterlinies. Door de omliggende gronden te inunderen, was Amsterdam onbereikbaar voor de vijand. Eind 17de eeuw kregen de vestingwerken hun huidige vorm. Is het niet bijzonder dat ze zo goed bewaard zijn gebleven? Alleen al de stervormige structuur op Google Maps nodigt uit tot wandelen over de groene wallen. Slenter door de poort, over de brug en kijk uit over de grachten. Meer weten over Naarden? Bezoek dan het Nederlands Vestingmuseum.
Gorinchem
Wil je een échte vestingstad zien, kom dan naar Gorinchem. Samen met Slot Loevestein en Woudrichem vormde het stadje een vrijwel onneembare hindernis voor de vijand. Een cruciale schakel in de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie. De 16de-eeuwse stadswallen met bastions zijn vrijwel intact, al vijf eeuwen lang. Volg het vijf kilometer lange wandelpad over de wallen, rondom het stadje. Kijk uit over de rivier, waar schepen af- en aanvaren. Sta stil bij de kanonnen, de Dalempoort, de enige overgebleven stadspoort, en de ingenieuze waaiersluis. Van de wallen ben je zó in de oude binnenstad met tal van monumenten, knusse straatjes, winkels en terrassen. Na afloop weet je het zeker. Gorinchem is de mooiste en grootste vestingstad van ons land.
Hulst
Voor de meeste landgenoten ligt Hulst niet om de hoek, maar spijt krijg je niet van een bezoek aan het Zeeuwse stadje vlak bij de grens met Vlaanderen. De aarden wallen zijn aangelegd rond 1600, toen bleek dat de stenen stadsmuur niet sterk genoeg was voor vijandelijk buskruit en metalen kogels. Leuk weetje: de wallen in het noorden zijn hoger dan in het zuiden. De reden? Het lager gelegen land ten zuiden van Hulst was geschikt voor inundatie. Zo bleef de vijand op afstand. Het gebied ten noorden was te hoog om onder water te zetten. Daar moesten de wallen hoger en steiler zijn, zodat de vijand de stad niet kon binnendringen. Wandel over de wallen en ontdek het zelf. Sluit de dag bourgondisch af met een hapje en drankje en je dag kan niet meer stuk
Ontdek alle vestingsteden op vestingen.nl
