Artikel Omroep Zeeland: Forten en bunkers zijn winterverblijf voor Zeeuwse vlinders en vleermuizen
Wie een Zeeuws fort of bunker binnenstapt, komt misschien oog in oog te staan met overwinteraars. In de nieuwe aflevering van Natuurlijk! gaat Frédérique Spigt samen met boswachter Paul Begijn op zoek naar dagpauwogen en vleermuizen die de oude verdedigingswerken gebruiken als schuilplaats.
In de afgelopen 35 jaar is het aantal vlinders in ons land meer dan gehalveerd. De belangrijkste oorzaak is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) het verlies en de versnippering van geschikte leefgebieden, zoals heide, open duinen en kruidenrijke graslanden. Ook stikstof, klimaatverandering en chemische bestrijdingsmiddelen bedreigen vlinders. Natuurbeschermers zijn daarom blij dat de forten en bunkers in Zeeland sommige vlindersoorten een handje helpen.
Veilig plekje voor dagpauwoog
In Fort Ellewoutsdijk op Zuid-Beveland, een verdedigingswerk uit 1839, vind je bijvoorbeeld in de winter de dagpauwoog. Deze vlindersoort is een van de weinige vlinders die in hun geheel overwinteren en niet veranderen in een rups, pop of eitje. “In de winter is er weinig voedsel voor de vlinders. Ze zijn koudbloedig en kunnen dan slecht vliegen. Door in de kazematten te gaan hangen, kunnen ze de winter doorkomen”, zei boswachter Paul Begijn er eerder over.
Fort Ellewoutsdijk vanuit de lucht © Kristian de Winter
De vlinders houden vooral van droge plekken, maar de vochtigere bunkers en forten zijn populair bij vleermuizen, een andere bedreigde diersoort. De helft van de Zeeuwse populatie vind je op de Kop van Schouwen. Het gaat om vier soorten: de water- en de baardvleermuis, grootoorvleermuis en franjestaart. In het najaar, als er geen insecten meer zijn, zoeken de beestjes de bunkers op om te overwinteren.
Vleermuizen
En dan de vleermuizen. Beheerders van de forten en bunkers, zoals Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, hebben in de afgelopen jaren maatregelen genomen om de oude verdedigingswerken aantrekkelijker te maken voor vleermuizen. Jeroen Willemsen van de Zoogdierwerkgroep Zeeland is groot fan van vleermuizen. “Vleermuizen houden van vocht, maar niet van tocht”, licht Willemsen toe.
Daarom zijn er bijvoorbeeld ventilatieschachten dichtgemaakt en ook zijn er bij bunkers met glad stucwerk speciale vleermuizenbakstenen gehangen. En dat heeft geholpen. Willemsen is ook provinciaal coördinator voor de wintertelling van vleermuizen in Zeeland en heeft samen met zijn vrijwilligers afgelopen winter ongeveer 1.000 vleermuizen geteld. “Een absoluut record”, aldus Willemsen.
Belangrijk voor ecosysteem
“In Nederland kennen we twintig verschillende soorten vleermuizen. Ze zijn enorm belangrijk voor ons ecosysteem, zo vangen ze bijvoorbeeld veel muggen. Zonder vleermuizen veel meer muggen”, vertelt hij in radioprogramma Zeeland Wordt Wakker. Zijn persoonlijke favoriet? “De baardvleermuis. Vooral vanwege de stand van de oren. Ze staan rechtop.”
De grootoorvleermuis en de watervleermuis © Het Zeeuwse Landschap
Zien hoe vlinders en vleermuizen overleven in bunkers en forten?
Voor de televisiereeks Natuurlijk!, op dinsdagen op tv bij Omroep Zeeland tussen 1 september en 15 december, gaat de Rotterdamse kunstenares en zangeres Frédérique Spigt met boswachter Paul Begijn van Natuurmonumenten op zoek naar vlinders en vleermuizen. Deze aflevering is op 8 september 2026 op televisie te zien. Of kijk hieronder de aflevering op YouTube.
Jeroen Willemsen van de Zoogdierwerkgroep Zeeland: ‘Zo staan de oren van een baardvleermuis’ © Omroep Zeeland
Bron: Zeeuwse vlinders en vleermuizen overleven de winter dankzij deze schuilplaatsen – Omroep Zeeland
