Op Fort Maarsseveen is een tot nu toe onbekende gietstalen mitrailleurkazemat (ook wel G-kazemat genoemd) ontdekt. De kazemat werd vlak voor de Tweede Wereldoorlog door het Nederlandse leger gebouwd als versterking van het oorspronkelijke fort en lag sindsdien verborgen onder de grond.
G-Kazemat
Een G-kazemat is een betonnen bouwwerk (bunker) met een oppervlak van 6,5 x 6,5 meter en hoogte van 3 meter. Het was gedeeltelijk ingegraven zodat de in het midden staande gietstalen koepel met daarin het schietgat voor de mitrailleur, nauwelijks zichtbaar voor de vijand net boven de grond uitstak. De zware pantserkoepel (gemaakt door de DEMKA fabriek in Utrecht) is tijdens de oorlog door de nazi’s afgevoerd naar Duitsland en daar omgesmolten voor de oorlogsindustrie.
Archiefonderzoek vanuit de luie stoel
De vondst is het resultaat van onderzoek door liefhebber en kenner van militair erfgoed Klaas-Jan Onrust. Na het nodige speurwerk in militaire archieven en analyse van luchtfoto’s kwam hij tot de conclusie dat de G-kazemat na ruim 85 jaar nog in de grond aanwezig moest zijn. Dankzij de digitalisering van archieven kan men tegenwoordig als het ware thuis vanuit de luie stoel via het internet dergelijke vondsten doen. Met een prikstok ging hij ter plekke nader op onderzoek uit en zag zo zijn vermoedens bevestigd. De stichting die eigenaar is van het fort kon het aanvankelijk moeilijk geloven. Dat veranderde toen Onrust samen met polderwachter Marcel Blekendaal na een middag graafwerk de bovenzijde van de kazemat zichtbaar had gemaakt.
UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies
Fort Maarsseveen (ook bekend als Werk bij Maarsseveen) maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, UNESCO Werelderfgoed sinds 2021. Het fort werd in 1880-1881 gebouwd als onderdeel van het negentiende-eeuwse verdedigingsstelsel dat loopt van Muiden tot aan de Biesbosch.
Mobilisatieperiode 1939-1940
Vorig jaar bleek uit historisch onderzoek dat het fort tijdens de mobilisatieperiode 1939-1940 ingrijpend op de schop is gegaan en aangepast naar de nieuwste inzichten van die tijd. De rondgaande aarden wallen werden geëgaliseerd en een uit 1886 daterende bomvrije kanonremise gesloopt. Alles om plaats te maken voor de bouw van voor de vijand moeilijk te treffen loopgraven, moderne groepsschuilplaatsen en betonnen gevechtsopstellingen waaronder dus de G-Kazemat.
Bijzonder verhaal
De vondst van de kazemat vertelt het verhaal van hoe het fort door de eeuwen heen is aangepast aan veranderende dreigingen en nieuwe inzichten. Nu is het tijd om de kazemat, die zich ruim 85 jaar verborgen wist te houden, weer zichtbaar en beleefbaar te maken voor een breed publiek.
“Dit is een fantastische ontdekking die het verhaal van Fort Maarsseveen nog completer maakt,” aldus Marcel Blekendaal van Fort Maarsseveen. “De kazemat lag letterlijk verstopt onder onze voeten en laat zien hoe het fort ook in de twintigste eeuw nog werd versterkt tot misschien wel het modernste fort in de Vechtstreek. We zijn blij dat we dit bijzondere verhaal nu kunnen delen met het publiek.”
Weekend van het verdedigingserfgoed 18-19 april
Tijdens het nationaal Weekend van het Verdedigingserfgoed staat de G-kazemat volop in de belangstelling. Bezoekers worden uitgenodigd om samen met Marcel en Klaas-Jan de G-kazemat verder uit te graven en nader te ontdekken. Tussendoor geven zij uitleg over het fort en andere bijzondere objecten in het omliggende landschap van de Hollandse Waterlinies. De uitgegraven G-kazemat blijft zichtbaar en wordt geïntegreerd in de presentatie van het fort als culturele en historische ontmoetingsplaats.
Nieuwe vondsten op het spoor
Klaas-Jan Onrust zit ondertussen ook niet stil: “Ik ben opnieuw enkele interessante vondsten op het spoor in het gebied van de UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies. Het blijft fascinerend dat je zelfs nu nog met het nodige speurwerk na al die tijd verborgen en geheim gebleven objecten kunt terugvinden. Later meer daarover”, zegt hij met een veelzeggende knipoog.
