Eén van Nederlands oudste sluizen, ontstaan kort na 1250. Na de bouw van een tweede sluis (Amsterdams Verlaat, 1436) en een derde (Havensluis, 1615) ontstond de langste sluiskamer ter wereld (tot 1913). Bijna 800 meter lang. Cruciaal voor de binnenvaart tussen Amsterdam en Rotterdam. In 1778 voorzien van ingenieuze kruisende deuren voor het doorspoelen (schuren) van de grachten.
De Donkere sluis is in oorsprong één van de oudste Nederlandse sluizen (1308). Samen met het Amsterdams Verlaat (1436) en de Havensluis (1615) maakt de Donkere sluis deel uit van een schutsluizencomplex. Dit drietal vormde met elkaar een uitzonderlijk lange schutsluis met twee sluiskolken. Deze dubbele sluiskolk van bijna 800 meter (380 en 402 meter) was cruciaal voor de binnenvaart van Rotterdam naar Amsterdam. Vanaf de Hollandsche IJssel kon men via deze sluis op de Oude Rijn en tenslotte het IJ komen. Van deze vaarroute van Rotterdam naar Amsterdam werd internationaal veel gebruik gemaakt. Een binnenvaartroute die vanwege het tijdrovende schutten overigens ook garant stond voor ‘handel, wandel en frustratie’ bij de schippers. Met het verplicht passeren van de krappe Donkere Sluis ontstond een oponthoud van soms enkele dagen. Goed voor potverteren in Gouda, dat weer wel…
In 1778 werd de sluis voorzien van kruisende deuren, een vinding van rond 1600 die alleen nog voorkomt bij deze sluis. Dit vernuftige systeem kon tegendruk geven om de waterstroom gericht te ‘doseren’. De Donkere sluis had namelijk een belangrijke functie bij het ‘schuren’ (schoonspoelen) van de Goudse grachten en riolen ten behoeve van de waterkwaliteit. Dit ingenieuze systeem maakte slim gebruik van het verschil tussen eb en vloed in de Hollandsche IJssel. Bij vloed werd de Havenkolk gevuld. Door het snel openen van de dubbele deuren stroomde het water vervolgens in een krachtige, gerichte golf de stad in. Via kleinere grachten en watergangen – zoals Turfmarkt, Zeugstraat, Spieringstraat, Raam en Peperstraat – vloeide het vervuilde water en slib bij eb weer terug naar de Hollandsche IJssel. Met recht een waterbouwkundig hoogstandje voor die tijd.
Sinds 1954, na de Watersnoodramp van 1953 waar Gouda maar net aan ontsnapte, is de sluis buiten gebruik gesteld en als waterkundig monument gerestaureerd. Op 17 juni 2016 werd de Donkere sluis door ICOMOS Nederland aangewezen als een historisch watersysteem en staat daarmee samen met de Magere Brug in Amsterdam op de watererfgoedlijst. Het Water & Heritage Awareness schild is te zien in de Donkere sluis.
Adres
: Dubbele Buurt 12, Gouda
Openingstijden
za 12 sep. 10:00 - 17:00
zo 13 sep. 12:00 - 17:00
Bron:
Donkere Sluis / Dark Lock - Open Monumentendag
