De Oude Gouwsboom is een historische waterpoort uit het einde van de zestiende eeuw. De poort vormt de verbinding tussen de Vestinggracht, het Handvastwater en de Oude Gracht.
De eerste Oude Gouwsboom dateert uit 1550 en stond bij de vestingwal, vlak bij de Christoffeltoren. De tweede Oude Gouwsboom werd na 1590 gebouwd en maakt deel uit van de verdedigingswerken van Enkhuizen.
Via de Oude Gouwsboom, de Boerenboom en de Ketenboom konden boeren vanuit de stadsgrachten naar de omliggende sloten varen. Bij gevaar of hoog water konden de doorgangen worden afgesloten met stalen luiken. Het mechanisme om de poort met een schuif af te sluiten, is voor het laatst gebruikt tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Enkhuizer bevolking was toen bang dat de Duitse bezetter, nadat de Wieringermeer onder water was gezet, ook de West-Friese dijken zou laten doorsteken.
De naam ‘boom’ verwijst naar de boomstam die vroeger aan kettingen voor de poort dreef. Deze werd weggehaald wanneer een schipper de stad in mocht varen.
De vestingwal werd ontworpen door de Alkmaarse burgemeester Adriaan Anthonisz en is een voorbeeld van het zogenaamde Oud-Nederlandse vestingstelsel. Na het vervallen van de Vestingwet in 1874 mochten de vestingwallen worden geslecht, bebouwd of beplant. Omdat er binnen de vesting nog voldoende ruimte was, duurde het tot ongeveer 1955 voordat er buiten de oude stad behoefte ontstond aan nieuwe bouwgrond. Gelukkig werd toen besloten de vestingwallen grotendeels ongemoeid te laten.
De Oude Gouwsboom en de Boerenboom zijn de twee plekken waar men varend de stad kan binnenkomen of verlaten. Dat was lange tijd noodzakelijk, omdat veel land in de polders rond Enkhuizen tot ver in de twintigste eeuw alleen per schuit bereikbaar was.
De Oude Gouwsboom is recent gerestaureerd. Het mechanisme waarmee de doorgang met een schuif kan worden afgesloten, werkt nog steeds.
Bij de Oude Gouwsboom is van 14.00 tot 15.00 uur de projectleider aanwezig. Hij geeft een toelichting op de restauratiewerkzaamheden.
Adres
: Vest 1, Enkhuizen
Openingstijden
za 12 sep. 14:00 - 15:00
Bron:
Oude Gouwsboom - Open Monumentendag
